Zaburzenia jasności umysłu i zmęczenie po zatrzymaniu akcji serca mogą ulec znacznemu pogorszeniu w wyniku odwodnienia, a mimo to nawodnienie jest najczęściej pomijanym czynnikiem żywieniowym. Mózg składa się w około 75% z wody. Spadek nawodnienia wynoszący zaledwie 1–2% masy ciała – który może nastąpić, zanim poczujesz pragnienie – w wymierny sposób upośledza koncentrację, pamięć, szybkość przetwarzania informacji oraz nastrój. W przypadku osób, które przeżyły zatrzymanie akcji serca i już borykają się z zamgleniem umysłowym oraz zmęczeniem, nawet łagodne odwodnienie zauważalnie pogarsza ich stan. Warto zapoznać się z wytycznymi brytyjskiej służby zdrowia (NHS) dotyczącymi wody i nawodnienia oraz zaleceniami Brytyjskiego Stowarzyszenia Dietetycznego (British Dietetic Association) w zakresie spożycia płynów, które warto przeczytać wraz z treścią tej strony.
Dlaczego pragnienie nie jest wiarygodnym wskaźnikiem
W normalnych okolicznościach pragnienie jest uzasadnionym sygnałem, by się napić. Po zatrzymaniu akcji serca — zwłaszcza w przypadku wystąpienia urazu mózgu spowodowanego niedotlenieniem w dowolnym stopniu — mechanizm pragnienia może ulec zaburzeniu. Podwzgórze, które reguluje odczuwanie pragnienia, jest wrażliwe na uszkodzenia spowodowane niedotlenieniem. Oznacza to, że niektórzy pacjenci, którzy przeżyli zatrzymanie akcji serca, nie odczuwają pragnienia nawet przy znacznym odwodnieniu i mogą chronicznie pić za mało, nie zdając sobie z tego sprawy.
Warto potraktować to poważnie. Jeśli odczuwasz uporczywe uczucie zamglenia umysłu, trudności z koncentracją lub zmęczenie, które wydaje się nieproporcjonalne do poziomu Twojej aktywności, przed zbadaniem bardziej złożonych przyczyn warto wykluczyć odwodnienie jako jeden z czynników przyczyniających się do tych dolegliwości.
Skutki łagodnego odwodnienia dla funkcji poznawczych
W kilku dobrze zaprojektowanych badaniach oszacowano wpływ łagodnego odwodnienia na funkcje poznawcze. Badanie z 2011 roku opublikowane w czasopiśmie „British Journal of Nutrition” wykazało, że kobiety z odwodnieniem na poziomie 1,36% zgłaszały znacznie gorszy nastrój, zwiększone postrzeganie trudności zadań, obniżoną koncentrację oraz częstsze bóle głowy. W równoległym badaniu przeprowadzonym wśród mężczyzn stwierdzono podobny wpływ na czujność i pamięć roboczą przy odwodnieniu wynoszącym 1,59%. Są to umiarkowane poziomy odwodnienia, które można osiągnąć po prostu przebywając w ciepłym pomieszczeniu, wykonując umiarkowaną aktywność fizyczną lub śpiąc bez picia przez całą noc.
W przypadku osób, które przeżyły zatrzymanie akcji serca, objawy te nakładają się na istniejące już następstwa poznawcze. Osoba, która już boryka się z trudnościami w dobieraniu słów i zmęczeniem umysłowym, będzie jeszcze bardziej dotkliwie odczuwać nawet łagodne odwodnienie.
Ile należy pić
NHS zaleca spożywanie 6–8 szklanek płynów dziennie, co odpowiada około 1,5–2 litrom. Ilość ta wzrasta w przypadku aktywności fizycznej, upałów oraz choroby. Zalecana ilość obejmuje wszystkie płyny: wodę, herbatę ziołową, mleko, soki, a nawet wodę zawartą w pożywieniu (owoce i warzywa w znacznym stopniu przyczyniają się do dziennego spożycia płynów).
Praktycznym i wiarygodnym wskaźnikiem stanu nawodnienia jest kolor moczu. Bladożółty kolor wskazuje na dobre nawodnienie. Ciemnożółty lub bursztynowy kolor wskazuje na odwodnienie. Bezbarwny mocz wskazuje na nadmierne nawodnienie, które może rozcieńczyć elektrolity; ma to szczególne znaczenie w przypadku przyjmowania niektórych leków kardiologicznych.
Kofeina: pomoc czy przeszkoda?
Herbata i kawa mają łagodne działanie moczopędne, ale przy normalnym spożyciu efekt netto nadal oznacza dodatnie nawodnienie organizmu; ilość płynów zawartych w napoju przeważa nad działaniem moczopędnym. Umiarkowane spożycie kofeiny (do 400 mg dziennie, czyli około 3–4 standardowych filiżanek kawy) jest zasadniczo bezpieczne dla większości osób, które przeżyły zatrzymanie akcji serca, choć indywidualna tolerancja bywa różna, a niektóre zaburzenia rytmu serca wymagają zachowania ostrożności. W razie wątpliwości należy skonsultować się z kardiologiem.
W przypadku regeneracji organizmu kluczowe znaczenie ma czas spożycia kofeiny. Okres półtrwania kofeiny wynosi około 5–6 godzin. Po wypiciu filiżanki kawy o godz. 15:00 o godz. 20:00–21:00 w organizmie nadal pozostaje połowa zawartej w niej kofeiny, co utrudnia zasypianie i pogarsza jakość snu. Zły sen znacznie pogarsza funkcje poznawcze i zwiększa zmęczenie, które i tak stanowią już poważne wyzwania dla wielu osób, które przeżyły chorobę. Ograniczenie spożycia kofeiny wyłącznie do poranków to praktyczna strategia, którą warto wypróbować, jeśli sen stanowi problem.
Elektrolity
Równowaga płynów w organizmie zależy nie tylko od spożycia wody, ale także od elektrolitów — przede wszystkim sodu, potasu i magnezu. Minerały te regulują przepływ wody między komórkami a krwiobiegiem. Zaburzenia równowagi elektrolitowej mogą powodować objawy, które w znacznym stopniu pokrywają się z objawami odwodnienia: zmęczenie, osłabienie mięśni, trudności z koncentracją, bóle głowy i kołatanie serca.
Wiele leków często stosowanych po zatrzymaniu akcji serca wpływa na równowagę elektrolitową. Diuretyki (tabletki moczopędne) zwiększają wydalanie sodu i potasu z moczem. Inhibitory ACE i antagonisty receptorów angiotensyny (ARB) mogą podwyższać poziom potasu. Beta-blokery mogą go obniżać. Jeśli przyjmujesz którykolwiek z tych leków, Twój lekarz rodzinny lub kardiolog powinien monitorować poziom elektrolitów — warto jednak wiedzieć, że objawy, które przypisujesz odwodnieniu lub zmęczeniu, mogą czasami wynikać z zaburzeń równowagi elektrolitowej.
Źródła potasu w diecie to między innymi banany, awokado, słodkie ziemniaki, pomidory, fasola i zielone warzywa liściaste. Źródła magnezu omówiono na naszej stronie „Radzenie sobie ze zmęczeniem poprzez dietę ”.
Praktyczne strategie nawadniania organizmu
Jeśli nie masz nawyku regularnego picia wody, wyrobienie go wymaga nieco dyscypliny. Skuteczne strategie:
- Trzymaj butelkę z wodą w widocznym miejscu na biurku lub w kuchni — widoczność zachęca do picia
- Zaraz po przebudzeniu wypij szklankę wody, jeszcze przed spożyciem kofeiny
- Przed każdym posiłkiem wypij szklankę wody
- W razie potrzeby ustaw przypomnienie w telefonie — jest to szczególnie przydatne dla osób, które przeżyły traumę i borykają się z problemami z pamięcią lub koncentracją
- Jeśli zwykła woda nie przypadła Ci do gustu, dodaj do niej plasterki cytryny, ogórka lub mięty — albo pij herbaty ziołowe, które wliczają się do dziennego spożycia
- Codziennie rano sprawdzaj kolor moczu – to prosty sposób na codzienne monitorowanie nawodnienia organizmu
Zobacz także: Odżywianie i powrót do zdrowia po zatrzymaniu akcji serca, Radzenie sobie ze zmęczeniem poprzez dietę, Zmęczenie po zatrzymaniu akcji serca oraz Problemy poznawcze po zatrzymaniu akcji serca.